چطور ممکن است دامن یک تنیسباز، بهاندازهٔ ضربههایش خبرساز شود؟ در ویمبلدون ۱۹۱۹، سوزان لانگلنِ بیستساله مقابل دوروتیا لمبرت چمبرز ایستاد؛ قهرمانی چهلساله که هفت بار این مسابقات را برده بود. یک طرف تور، تجربهٔ سالها قهرمانی قرار داشت و طرف دیگر، بازیکنی فرانسوی با لباسی سبکتر و آستینهایی کوتاهتر از آنچه تماشاگران به دیدنش عادت داشتند. اما مسابقه قرار نبود به نمایش تفاوت لباسها ختم شود: لانگلن باید سه ست طولانی بازی میکرد تا جام را بگیرد.
آن روز، پیروزی با نتیجهٔ ۱۰–۸، ۴–۶ و ۹–۷ به نام او ثبت شد. فاصلهٔ دو بازیکن روی کاغذ، بسیار کمتر از فاصلهای بود که ظاهرشان نشان میداد. این شروع خوبی برای شناختن لانگلن است: زنی که هم قهرمان شد، هم بخشی از تصویر آشنای تنیس زنان را عوض کرد؛ بدون آنکه یکی از این دو را بتوان از دیگری جدا کرد.
فینالی که هنوز در زمین قدیمی برگزار میشد
ویمبلدون آن سال تازه از تعطیلی چهارسالهٔ جنگ جهانی اول برگشته بود. مسابقات هنوز در مجموعهٔ قدیمیِ ورپلرود برگزار میشد، نه در ورزشگاهی که امروز با دیدن زمین مرکزی به یاد میآوریم. نظام رقابت هم متفاوت بود: مدافع عنوان قهرمانی منتظر میماند تا برندهٔ رقابت دیگر بازیکنان برای مسابقهٔ نهایی به او برسد. لانگلن باید این مسیر را طی میکرد تا روبهروی چمبرز قرار بگیرد.
او تا آن دیدار حتی یک ست هم نباخته بود. بااینحال، چمبرز حریفی نبود که صرفاً نقش نمایندهٔ نسل گذشته را بازی کند. لانگلن ست اول را گرفت، ست دوم را واگذار کرد و برای بردن ست سوم تا گیم شانزدهم جنگید. پادشاه جورج پنجم و ملکه مری نیز در میان تماشاگران بودند. پشت تمام توجهی که به لباس و رفتار بازیکن جوان میشد، یک مسابقهٔ واقعاً سخت جریان داشت. روایت رسمی رولانگاروس از این فینال، همین کشمکش را به یاد میآورد.
لباسی برای قدمهایی که بلندتر شده بودند
برای فهمیدن تفاوت لباس لانگلن، بهتر است به حرکت نگاه کنیم: رسیدن به توپ کوتاه، بازکردن قدم، بالا بردن دست برای سرویس و جلو رفتن به سمت تور. لباسی که دور بدن لایههای سنگین داشته باشد، همراه بیدردسری برای این حرکتها نیست. دامن بلند و سنگین میتواند در حالت ایستاده مرتب به نظر برسد؛ مسئله وقتی پیدا میشود که قرار است بدن مدام جهت عوض کند.
در مجموعهٔ آموزشی موزهٔ ویمبلدون، تغییر لانگلن در دههٔ ۱۹۲۰ با کنارگذاشتن کرست و جایگزینکردن دامنهای بلند و سنگین با پیراهنهای کوتاهتر و سبکتر توضیح داده شده است. «کوتاهتر» را هم باید با معیار همان دوره خواند؛ قرار نیست لباس او را با دامن مسابقهٔ امروز یکی بدانیم. نکته، فاصلهگرفتن از پوششی بود که محدودیتهای بیشتری برای حرکت ایجاد میکرد.
اینجا شکل لباس از یک انتخاب صرفاً ظاهری فراتر میرود. بازیکن برای ضربهزدن به فضای حرکت احتیاج دارد و لباس باید آن فضا را بدهد. لانگلن نمونهای مشهور از این جابهجایی شد: توجه از اینکه یک زن در زمین چگونه باید دیده شود، به اینکه چگونه میتواند بازی کند هم کشیده شد.
قبل از آنکه نماد مد باشد، بازیکنی پرتحرک بود
فرانسواز دور، قهرمان رولانگاروس ۱۹۶۷، در نوشتهای که انجمن تنیس زنان منتشر کرده، لانگلن را با حرکت مداوم، جهش و پیشروی به یاد میآورد. در توصیف او، لباس کوتاهتر پاسخی به همین بازی بدنی و قدمهای بلند بود. این ترتیب مهم است: برای فهمیدن ظاهر لانگلن باید سبک بازیاش را هم دید.
ممکن است امروز وقتی نامش را جستوجو میکنیم، هدبند و دامن پیلیدار زودتر از نتایج مسابقات به چشم بیاید. اما شهرت آن ظاهر بر زمینِ قهرمانی بنا شده بود. کارنامهٔ تالار مشاهیر تنیس، شش عنوان انفرادی ویمبلدون را برای او ثبت میکند: پنج قهرمانی پیاپی از ۱۹۱۹ تا ۱۹۲۳، و یک قهرمانی دیگر در ۱۹۲۵. حضور متفاوتش یک اتفاق گذرا نبود که با پایان یک تابستان فراموش شود.
تکرار پیروزیها باعث میشد همان لباس و همان شیوهٔ حرکت، دوباره به صحنهٔ اصلی برگردد. لانگلن فرصت داشت چیزی را که در آغاز غیرمعمول به نظر میرسید، بارها جلوی چشم تماشاگران قرار دهد. قدرت اثرگذاری او از همین همراهیِ نتیجه و تصویر میآمد.
ژان پاتو و لباسی که امضای یک قهرمان شد
همکاری با ژان پاتو، طراح فرانسوی، این تصویر را منسجمتر کرد. در شرح رولانگاروس از پوشش لانگلن، دامن پیلیدار ابریشمی، بالاپوش بدون آستین و سربند از اجزای شناختهشدهٔ این سبکاند. لباس دیگر فقط پوششی یکدست برای حضور در زمین نبود؛ میتوانست شخصیت بصریِ مشخصی داشته باشد و همچنان برای بازی طراحی شود.
پیلیها جزئیات جالب این داستاناند. در حالت سکون، خطوط منظم پارچه را میبینیم؛ با حرکت بدن، همان تاها باز میشوند و شکل دامن تغییر میکند. همین ویژگی، ظاهر لباس را با حرکت بازیکن پیوند میدهد. جذابیتش تنها به یک عکس ایستاده وابسته نیست؛ در قدمبرداشتن و چرخیدن هم دیده میشود.
سربند هم کنار این دامن، به نشانهای آشنا از لانگلن تبدیل شد. مجموعهٔ این جزئیات نشان میدهد چگونه پوشاک ورزشی میتواند هم کاربرد داشته باشد و هم هویت پیدا کند. برای کسی که امروز میان لباس تمرین و لباس روزمره مرز روشنی نمیبیند، این بخش از ماجرا آشناست: برخی شکلهای لباس، از محیط ورزش بیرون میروند و زندگی دیگری پیدا میکنند.
از بحث لباس به سؤال دستمزد
لانگلن در ۱۹۲۶ تصمیم دیگری گرفت که با نظم رایج تنیس سازگار نبود: حرفهای شد. در دورانی که مسابقات بزرگ بر مبنای آماتوری اداره میشدند، دریافت پول برای بازی راه سادهای برای ادامهٔ همان مسیر قبلی نبود. او همراه مری کی. براون به تور مسابقات حرفهای رفت؛ تغییری که هزینه هم داشت و باشگاه آلانگلند عضویتش را لغو کرد.
اعتراض او به وضعیت آماتوری، پرسشی روشن داشت: بازیکنی که برای تنیس تماشاگر و درآمد میآورد، چرا نباید از مهارت خودش معاش داشته باشد؟ تالار مشاهیر تنیس، این تصمیم و واکنش به آن را در زندگینامهٔ رواییاش شرح میدهد. این بار موضوع، آزادی حرکت در لباس نبود؛ امکان انتخاب شغل بود. شهرت و محبوبیت، لزوماً به معنای اختیار داشتن بر آیندهٔ حرفهای نبودند.
پیلیهایی که از پارچه بزرگتر شدند
رد این سبک حتی در معماری رولانگاروس هم دیده میشود. دومین زمین بزرگ مجموعه نام لانگلن را دارد و دومینیک پرو، معمار سقف جمعشوندهٔ آن، در توضیح طرح به دامن پیلیدار او اشاره کرده است. تاهای لباس، این بار در مقیاس یک ورزشگاه بازخوانی شدهاند. جزئیاتی که زمانی بخشی از پوشش یک بازیکن بودند، به شکلی برای بهیادآوردن او تبدیل شدهاند.
بااینهمه، بازگشت به فینال ۱۹۱۹ تصویر کاملتری میدهد: یک قهرمان باتجربه، یک مدعی جوان، سه ست نزدیک و لباسی که با شیوهٔ بازی تازهای همراه شده بود. لانگلن فقط با متفاوتپوشیدن در تاریخ نماند. آن لباس را در حال دویدن، ضربهزدن و قهرمانشدن به تماشاگران نشان داد.
منابع و ادامهٔ مطالعه
- نخستین قهرمانی لانگلن در ویمبلدون؛ رولانگاروس
- پوشاک در تاریخ ویمبلدون؛ مجموعهٔ آموزشی موزهٔ ویمبلدون
- لانگلن، تنیس و مد؛ یادداشت فرانسواز دور در WTA
- کارنامهٔ سوزان لانگلن؛ تالار مشاهیر بینالمللی تنیس
- همکاری با ژان پاتو و سبک پوشش؛ رولانگاروس
- مسیر حرفهایشدن لانگلن؛ تالار مشاهیر تنیس
- لانگلن و الهام معماری سقف ورزشگاه؛ رولانگاروس